23-12-10

Sneeuw

Sneeuw is neerslag die bestaat uit ijskristallen. In platte landen, zoals het onze, is het niet zo gebruikelijk dat er veel sneeuw valt. Sneeuw ontstaat vaak door stuwingsneerslag. Deze neerslag wordt veroorzaakt door wolken die tegen gebergte stuiten en dan naar boven worden geduwd. De wolken koelen door het naar bovengaan vlugger af en de regen worden ijskristalletjes. Bij temperaturen onder het vriespunt vormt sneeuw zich wanneer waterdamp tot ijskristallen verrijpt. Dit proces vindt vooral plaats tussen -5 en -20.

Wanneer het waait, klitten de sneeuwkristallen samen en vormen sterretjes, zo een vlokje bestaat uit wat ijs en heel veel lucht tussen de ijsnaaldjes. Daardoor valt de sneeuw als veertjes naar beneden. Vlokken zijn onregelmatig. Als het iets lager wind stil is, dwarrelen ze een voor een naar beneden. Zij vormen dan een vochtige lucht die niet al te koud is. Sneeuw heeft een geluiddempende werking. De omgeving wordt mooier, stiller en rustiger. Het is een pauze in ons hectischt bestaan.

Eskimo's hebben een groot aantal woorden voor sneeuw. De verschillende soorten sneeuw is voor hen heel belangrijk. Het is moeilijk te bepalen hoeveel woorden ze hebben, want voor hen is niet alle sneeuw sneeuw.

 

  1. apun: sneeuw
  2. aput: uitgespreide sneeuw
  3. nutagak: poedersneeuw
  4. aniu: samengedrukte sneeuw
  5. ersertok: bewegende sneeuw
  6. akeirorak: nieuwe bewegende sneeuw
  7. pukak: suikersneeuw
  8. pokaktok: zoutachtige sneeuw
  9. ayak: sneeuw op kleren
  10. kimauguk: blokkerende sneeuw
  11. kalyuqiak: geribbeld sneeuw
  12. massak: met water gemengde sneeuw
  13. auksalak: smeltende sneeuw
  14. aniuk: sneeuw om te laten smelten
  15. akillukkak: zachte sneeuw
  16. milik: heel zachte sneeuw
  17. mitallak: zachte sneeuw die de opening in een gletsjer bedekt
  18. sillik: harde, korstige sneeuw
  19. kiksrukak: geglazuurde sneeuw in de dooi
  20. mauya: sneeuw die doorgebroken kan worden
  21. katiksunik: lichte sneeuw die diep genoeg is om over te kunnen lopen
  22. iglupak: sneeuw voor het maken van iglo's

Zij gebruiken deze woorden soms ook voor andere dingen, zoals het woord iglupak, dat is sneeuw waarvan je een iglo kan maken, maar het wordt ook gebruikt voor ander materiaal waar je een huis mee kan bouwen. Net zoals Nutagak, poedersneeuw, wat nieuw wil zeggen, nieuwe sneeuw, nieuwe dingen. Het duidt niet op verse sneeuw.

We kunnen bovendien kijken naar het eigenlijke aantal Engelse woorden voor sneeuw en gerelateerde begrippen. Er is namelijk sprake van een schijntegenstelling als het enkele woord snow in contrast wordt gezet tegen een groot aantal woorden die in een Eskimotaal te vinden zijn.

  1. snow: sneeuw
  2. ice: ijs
  3. sleet: natte sneeuw of ijzel
  4. slush: sneeuwbrij, smeltende sneeuw
  5. flurry: sneeuwvlaag, sneeuwjacht
  6. frost: rijp, vorst
  7. hail: hagel
  8. powder: poedersneeuw
  9. avalanche: lawine
  10. blizzard: sneeuwstorm
  11. hardpack
  12. dusting: dun laagje
  13. iceberg: ijsberg
  14. igloo: iglo
  15. pingo
  16. snow cornice: stuifsneeuwrand
  17. snowflake: sneeuwvlok
  18. blowing snow
  19. ice lens
  20. snow bank
  21. snow fort
  22. snowstorm: sneeuwbui

De vraag is dan ook niet hoeveel woorden er zijn vóór sneeuw, maar hoeveel over sneeuw.

77px-LT-SEM_snow_crystals.jpgDe linguïst Steven Pinker stelde in 1994 in zijn boek The Language Instinct dat Eskimo's en Engelstaligen ongeveer even veel woorden over sneeuw tot hun beschikking hebben. Engels is namelijk een taal met een veel grotere woordenschat (ongeveer 500.000 woorden) dan Eskimotaal. bron: wikipedia.

Hier komt ook de uitdrukking vandaag: een sneeuwwoordenverhaal, wat soms ook wel eens een 80px-Snow_crystals_2b.jpgbroodjeaapverhaal wordt genoemd. Maar ik hou meer van het woordje sneeuwwoordenverhaal. Vooral politiekers zijn daarin zeer gedreven. Het is geen verhaal over sneeuw of eskimo's maar het duidt wel op de bewering dat eskimo's veel woorden hebben voor sneeuw. Het is een manier om een standpunt op een opvallende manier te illustreren en met verschillende woorden te omschrijven.

120px-Snow_crystals.jpgDe eerste bron voor dit verhaal is te vinden in de inleiding van The Handbook of North American Indians, een werk van linguïst en antropoloog Franz Boas uit 1911. Boas zegt daar dat Eskimo's vier verschillende woorden hebben voor sneeuw: aput ("sneeuw op de grond"), gana ("vallende sneeuw"), piqsirpoq ("opwaaiende sneeuw") en qimuqsuq ("sneeuwjacht"), en het Engels maar één. Het is natuurlijk niet erg correct om te zeggen dat Engelstaligen maar één woord hebben voor sneeuw. De bedoeling van Boas was om verband te leggen tussen culturele verschillen en taalverschillen.120px-Snowflake_300um_LTSEM,_13368.jpg

De linguïst Benjamin Lee Whorf gebruikte Boas' bewering om er zijn theorie van Linguïstische Relativiteit mee te illustreren: de belevingswereld van een individu wordt in hoge mate bepaald door de taal die hij tot zijn beschikking heeft. Om onbekende redenen breidde Whorf het aantal sneeuwwoorden uit tot 'minstens zeven'.

Het sneeuwwoordenverhaal sprak kennelijk zodanig tot de verbeelding dat het voorbeeld in de loop der jaren talloze malen werd aangehaald, waarbij een toename van het aantal sneeuwwoorden tot 'enige honderden' optrad. Een soortgelijk voorbeeld is het verhaal over Arabieren en het hun toegeschreven scala aan woorden voor zand in allerlei soorten en toestanden.

De Eskimosneeuw is ook tot de Nederlandse literatuur doorgedrongen. De dichter Willem Wilmink schreef het plastische gedicht Duizend woorden voor sneeuw. Hij omschrijft er overigens maar elf.

Sneeuw blijft tot onze verbeelding spelen. De auto's moeten eens echt traag rijden. Alles wordt stil om ons heen, de mensen komen op de straat om samen te spelen, te sleeën, sneeuwpoppen te maken. In deze donkere wintertijd is sneeuw een extra licht dat zorgt voor, ook al is er veel overlast, een iddylissche momentje in de tijd van de korste dagen. Regen houdt ons binnen opgesloten, of laat ons nors buitenstrompelen, met onze hoofden onder de paraplu, we lopen dan iedereen voorbij, zonder tijd te nemen voor een knikje. Bij sneeuw is dat anders. Zelf de norste volwassenen krijgen iets van kindelijke eenvoud voor het witte laagje in de straat, in de tuin. Een sneeuwpop heeft zijn magie, dat kan niemand ontkennen.

foto's: ijskristallen onder de microscoop: wikipedia

11:57 Gepost door De Redactie in actualiteit | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.